‘In de muziek wordt soms zo in hokjes en vakjes gedacht. Zodat klassieke muziek een heel andere wereld is dan de wereld van de jazz of de popmuziek. Ik ben zelf juist geboeid door de dwarsverbanden. En dan is het mooi om te zien dat – als er al grenzen zijn – die soms zomaar wegvallen. En dat niet alleen tussen muziekstijlen, maar ook als je muziek verbindt met theater of film of toneel of nog weer andere vormen van kunst. Dat boeit me en daar ben ik zelf als kunstenaar ook op allerlei manieren mee bezig.’

Breed

Aan het woord is Tobias Wenting, musicus, componist, docent en actief in de kleinkunst. De liefde voor de kunst in brede zin kreeg hij van huis uit mee, waar ook de muziek een grote plek had.

Al werd er meer geluisterd dan zelf gemusiceerd. Voor Tobias begon het muziek maken toen hij als 7-jarig jochie op een goed moment achter een piano kroop: ‘Mijn ouders waren bij kennissen op bezoek en daar stond een oude piano. Die kennissen zeiden meteen dat ze mij op pianoles moesten sturen en dat gebeurde. Zo is de piano mijn leven binnengekomen en nooit meer weggegaan. Ik kan me een leven zonder piano ook echt niet voorstellen.’

De middelbare school combineerde Tobias met de vooropleiding aan het conservatorium en hij studeerde daarna aan het ArtEZ in Arnhem. Dat dit conservatorium een onderdeel was van een breed opleidingsinstituut met aandacht voor film, toneel, ballet en theater vond hij een boeiende kant aan de studie daar. Uiteindelijk studeerde Tobias in drie hoofdvakken af: piano, compositie en zang.

Klankbord

Zijn werk als kunstenaar liep na zijn afstuderen bepaald niet over één spoor. ‘Ik hou van de theaterwereld, ik vind het ontzettend leuk om teksten te schrijven en daar dan ook nog eens muziek bij te componeren. Het uitdenken van een nieuw concertprogramma vind ik ook een boeiende bezigheid. Dat laatste is trouwens niet iets wat ik in mijn eentje op een zolderkamertje zit uit te knobbelen. Ik heb daar echt anderen bij nodig heb, die een soort klankbord voor me zijn. Zodat ik met bijvoorbeeld mijn zangdocent of met een theatermaker iets kan delen van wat ik heb uitgedacht. Dat helpt me enorm in dat creatieve proces. En dan voel je op een gegeven moment: dit is het.’

Try out

Het woord communicatief valt al snel in het gesprek. Dat communicatieve herkent Tobias in het hele proces vanaf het ontwerpen van een concert of theaterstuk tot en met de uitvoering: ‘En daar doe je het uiteindelijk ook allemaal voor. aan de mensen die komen op je concert.’

Zonder try-outs gaat dat wat hem betreft niet. Tobias: ‘Dat mis ik wel een beetje in de wereld van de klassieke muziek. Dan staat zo’n programma al lang van tevoren aangekondigd en dat wordt dan uitgevoerd. Ergens toch een beetje in beton gegoten. Het aardige is dat je in de theaterwereld altijd iets als een try-out hebt en dat je pas daarna een officiële reeks van uitvoeringen krijgt. Ik vind dat heel goed, omdat je in die try-outs vaak weer verder komt door de reacties, die je krijgt. Try-outs vind ik in dat opzicht heel helpend.’

Ze kenden elkaar

Je denkt dan wel: hoe was dat in Bach’s tijd, toen de mensen leefden zonder radio, tv, internet, mobieltje en nog veel meer. De communicatie moet in die tijd in veel opzichten anders hebben gelopen, maar Wenting weet te vertellen van de vele contacten en onderlinge ontmoetingen tussen componisten: ‘We weten dat ze elkaar kenden, elkaars muziek bestudeerden en ook uitvoerden. Daar voedden ze zich mee. Dat was voor Bach ook zo. En zo ging dat verder, ook in de eeuwen daarna. Neem in het begin van de 19e eeuw iemand als Mendelssohn, die diep geraakt werd door de muziek van Bach en die muziek ging uitvoeren. Zo zijn er door de eeuwen heen schatten aan muziek doorgegeven. Tot op vandaag. In zekere zin mag je zo’n Bachdag zien in die lijn. En dat geldt natuurlijk ook voor de vrijdagavond, als mijn studenten Bach in een nieuwe jas steken’.

In het begin was de noot

De Arnhemse musicus benadrukt ook dat een musicus uit die tijd  – niet anders dan in 2024 – iets wilde communiceren met zijn muziek. Dat is in al die eeuwen niet zo anders geworden.

Tobias: ‘Dat communicatieve begint in feite al als een componist de noten op papier gaat zetten. Daarmee zeg je iets als: dit wil ik aan jullie laten horen, omdat ik denk dat het de moeite waard is om te horen. En ga dit samen maar eens spelen! Dat gold voor iemand als Bach, als hij muziek schreef voor een vorst, voor wie hij aan het hof werkte, maar dat was niet anders toen hij in Leipzig wekelijks zijn cantates schreef voor de kerkdiensten. En dat communicatieve voelen we tot op vandaag, elke keer als we die muziek voor ons nemen om het uit te voeren en te laten horen. Ik vind het mooi om dat te bedenken. Wat is het een bijzonder proces, dat in gang is gezet door een componist, die zijn muzikale ideeën aan papier toevertrouwde.’

Piano anders

Tobias Wenting zoekt als muzikant bewust naar nieuwe wegen. Die lopen van zijn piano door tot in de wereld van de kleinkunst, waar tekst, muziek en theater samenkomen Zoals te beluisteren is  in Studio 150 Sessions. Tobias: ‘Wat ik bijvoorbeeld doe is dat ik tijdens een programma een klassiek pianostuk speel en in de loop van dat stuk het gesprek met het publiek aanga, terwijl ik gewoon blijf doorspelen. Daarmee geef ik de muziek in feite een theatrale context en ik vind dat dat een boeiende interactie met het publiek oplevert. Ik geniet er van als ik voel dat de mensen tijdens een concert onderdeel worden van mijn wereld. Zodat wat ik doe de mensen raakt en herkend wordt, want de mooiste dingen hebben iets universeels.’

Stilte

Ook bij zijn compositorisch werk kwam Wenting soms op ongedacht terrein:  ‘Bijzonder vond ik het om muziek te schrijven bij een film van meer dan een eeuw oud. Dat was de film  “In Night and ice” over de ramp van de Titanic in 1912.

Ik had toen ook echt het gevoel dat ik de mensen door de muziek een beetje zo’n film in moest trekken. Want het is wel een film die in een heel andere tijd gemaakt is. Ik heb dat geprobeerd door muziek te schrijven in een laat-romantisch idioom, en zo te blijven in de sfeer van de tijd, waarin de film werd gemaakt. Dat vond ik wel passen. Als je dan zo’n film al componerend op de voet volgt, merk je dat er soms ook passages zijn waar geen muziek onder moet, zodat je de mensen alleen met de beelden laat. En dat is dan genoeg. Kortom, ik vond het schrijven van nieuwe muziek voor zo’n film een heel boeiende ervaring’.

Nieuwsgierig!

Dan is Tobias Wenting ook nog eens docent-coördinator aan de vooropleiding van ArtEZ. Zit er in zo’n opleiding wel genoeg ruimte voor het experimentele? En kan dat al met jongeren, die de opstap naar het conservatorium nog moeten maken? Tobias is heel positief over de ruimte die hij krijgt in zijn werk op de vooropleiding: ‘Ik werk als docent in feite aan talentontwikkeling van jongeren, die in de vooropleiding zijn toegelaten. Jonge mensen, die nog veel vóór zich hebben als mens en als muzikant. Als docent ben je dan iemand die daarin een stuk veiligheid biedt, want het is een kwetsbaar proces. En tegelijk is het belangrijk dat studenten zo’n ontwikkelingsgang open ingaan en daarin ook open blijven voor nieuwe en onverwachte impulsen.

Ik hoop echt op een nieuwe generatie muzikanten die heeft geleerd om muzikaal breed om zich heen te kijken. Oogkleppen af! Weg uit de sfeer van hokjes en vakjes en nieuwsgierig blijven naar dat wat er om je heen gebeurt in de wereld van de kunst.  Luister als muzikant ook eens naar mensen die heel andere dingen doen dan jezelf. Dus blijvende nieuwsgierigheid wens ik mijn studenten toe.

En verder is het natuurlijk heel belangrijk dat je plezier hebt om muziek te maken, ook samen met anderen. En bij dat alles werk ik graag aan het pure vakmanschap, want zonder dat gaat het ook in de wereld van de muziek niet.’

Van waarde

De Arnhemse docent benadrukt nog wel even dat een opleiding aan het ArtEZ niet de enige weg is om bezig te zijn met muziek: ‘Er is zoveel meer dan mensen die van muziek hun vak maken. Ik ben blij met alles wat er in de samenleving in de volle breedte gebeurt op het gebied van muziek en kunst. Wat is het heerlijk als kinderen al jong met elkaar muziek maken. Alleen al als je samen zingt! Je hebt scholen, die daar bewust ruimte voor maken, de zogenaamde kunst en cultuur profielscholen. Samen muziek maken, leren om de ander te waarderen, van elkaar te genieten – hoe mooi is dat! Dat kan banden geven die door alle maatschappelijke tegenstellingen heenlopen, als bruggetjes die je op een andere manier niet snel gelegd krijgt.’ En zo zit je met een enkele stap ineens dicht bij politiek Den Haag.

Bach

Maar vrijdagavond wordt het Bach in FLUOR. Gespeeld door jonge mensen en in een ander jasje dan gebruikelijk. Wat heeft Tobias Wenting eigenlijk zelf met Bach?

Als hij daar wat over gaat vertellen, begint het toch eigenlijk weer dicht bij de piano, met muziek die Bach voor toetsinstrumenten schreef. Heerlijk studiemateriaal vond Tobias dat, die kleine preludes en inventionen – neem de eerste prelude (BWV 846). En hij is steeds weer onder de indruk van de Fuga’s, die Bach maakte (neem BWV 578). Verder vindt hij het dubbelconcert voor twee violen (BWV 1043) een ongelofelijk mooi stuk.

Tobias: ‘Als ik terug kijk dan ben ik steeds meer vertrouwd geworden met het werk van Bach en ging er ook steeds meer van begrijpen – ook die complexe harmonieën van hem. En wat ik boeiend vind is om te zien wat latere componisten gedaan hebben met zijn muziek. Iemand als de 20^e-eeuwse Russische componist Shostakovitch bijvoorbeeld. Die heeft in navolging van Bach ook zulke preludes en fuga’s geschreven. En dat heeft hij op een heel eigen wijze gedaan, als componist van de 20^e eeuw (zoals bijvoorbeeld te horen is in zijn Prelude nr. 1, opus 87).’

Wenting is ook niet alleen maar onder de indruk van Bach: ‘Er zijn veel componisten, die ik waardeer. Mendelssohn speel ik graag. Zijn muziek vind ik zo goed gecomponeerd. Misschien kun je wel zeggen dat je door een meestercomponist steeds weer wordt verrast, ook al heb je zo’n stuk wel honderd keer gehoord. Dat heb ik bij allerlei componisten, ook uit heel andere muziekgenres, maar zeker ook bij Bach!’

Tobias Wenting (1995) studeerde af aan het conservatorium ArtEZ in Arnhem in de hoofdvakken piano, compositie en zang. Hij geeft pianoles, is docent-coödinator aan het ArtEZ, componist en  geeft concerten (kleinkunst). Zie verder https://www.tobiaswenting.com/

Op vrijdagavond 11 oktober zijn de studenten van Tobias Wenting in FLUOR te horen in een uitdagend muziekprogramma met “Bach in een nieuwe jas”.

Tekst: Freddy Gerkema

De switch in muziek, die het harmonieorkest van Wilskracht halverwege dit jaar maakte – dat noemt Leonie van Grootel als eerste als ik haar vraag naar Wilskracht en de Bachdag. Samen met dirigente Inge Lage Venterink geeft ze een eerste schetsje van wat Wilskracht zal laten horen op de 12^e  oktober.

Maar dat was dus wel even een switch voor de Amersfoortse muziekvereniging.  Want het eerste deel van het jaar was het muziek van all over the world, met alle schwung en uitbundigheid, die daar in mee kwam. Het mondde uit in een sprankelend concert op het Amersfoortse festival “Musica Mundo”.

En nu is dus inmiddels doorgeschakeld naar de 18^e eeuwse componist Bach. Wilskracht kan zo’n switch wel aan, volgens voorzitter Leonie: ‘Het orkest heeft genoeg kwaliteit in huis om zulk verschillend repertoire te spelen. Maar minstens zo belangrijk is, dat de mensen het gewoon leuk vinden om weer even heel wat anders te gaan doen. En dat hoor ik ook terug in de reacties op het programma. Er moet nog wel flink gerepeteerd worden, maar we gaan er iets moois van maken op 12 oktober in de Joriskerk!’

Een eeuw jong

Leonie speelt al vanaf haar 9^e klarinet en kwam ruim twaalf jaar geleden van Enschede naar Amersfoort. Ze herinnert zich nog goed hoe plezierig ze werd ontvangen, toen ze aanklopte bij Wilskracht en sindsdien speelt ze er met veel animo. En sinds kort vervult ze ook de rol van  voorzitter en levert zo muzikaal en bestuurlijk haar bijdrage.

Leonie geniet van het musiceren bij de Amersfoortse muziekvereniging: ‘Wat ik daarbij echt leuk vind is dat de mensen zo verschillend zijn in achtergrond en ideeën. Je hebt soms ook wel eens bij blazersorkesten dat een paar mensen, soms ook een paar families, sfeerbepalend zijn. Bij Wilskracht heb je dat niet  en ik ervaar daarin een soort frisheid. Dat is natuurlijk extra leuk om te zeggen bij een club, die in Coronatijd haar 100-jarig bestaan vierde.’

Van alle markten thuis

Ook aangeschoven is de kersverse dirigente Inge Lage Venterink. Ook zij heeft haar roots in het Twentse land en deed de studie aan het Conservatorium in Enschede (o.a. dwarsfluit), met een vervolg orkestdirectie (Harmonieorkest, Fanfare, Brasband).
Wilskracht zocht twee jaar geleden een nieuwe dirigent en na een muzikale klik heeft Inge de muzikale leiding gekregen van het Concertorkest van Wilskracht. En precies dat ensemble zal op 12 oktober te horen zijn tijdens de Bachdag. Daarnaast is Inge op meer plekken actief als dirigente – onder andere in Baarn, waar ze de muzikale leiding heeft van het kamerorkest Artoni.

Over het orkest

Het RCOW (Regionaal Concert Orkest Amersfoort) verzorgt naast de jaarlijkse samenwerking met Musica Mundo meer concerten, waarin gezocht wordt naar vernieuwing en samenwerking.

Zo werkte het RCOW met een violiste uit het Nederlands Philharmonisch Orkest en speelde een mini-voorstelling met Vincent Bijlo in Tivoli te Utrecht tijdens Utrecht Blaast Binnen.

Het RCOW kent ook solisten van eigen bodem die zich regelmatig in een prachtig solowerk laten horen. En vorig jaar is gebleken dat het orkest ook prachtig kan zingen. We hebben ons najaarsconcert, zeer verrassend, zingend geopend!

Voor komend seizoen 2024-2025 liggen weer mooie ideeën op de plank zoals een potentiële samenwerking met een rapper, een bekende soulzangeres en een beroepscellist.

Zie verder: www.wilskracht-amersfoort.nl/, waar ook te lezen is over het Harmonieorkest en het Keistedelijk opleidingsorkest.

Bach in de vertaalslag

Ook voor Inge was Bach wel even schakelen: ‘Als je het orkest zou vragen ‘willen alle mensen even weggaan die een instrument bespelen dat in Bach’s tijd nog niet bestond, dan zou je niet veel muzikanten over houden. Dat betekent dus dat, als je Bach wilt spelen met een harmonieorkest, je moet werken met arrangementen van zijn muziek. En dat is best zoeken. Het moet haalbaar zijn voor het orkest, maar je wilt ook de muziek van Bach recht doen met zo’n arrangement. Het mag anders worden, maar je wilt toch ook dat het hoorbaar Bach blijft. En dat is best puzzelen. Gelukkig is er veel beschikbaar aan bewerking van Bach’s muziek’.

Op de rol

Inge maakt dat nog iets concreter met een paar stukken, die voor 12 oktober op de rol staan.

Heel tevreden is ze over een arrangement van het “Vater unser”, een stuk dat Bach voor orgel schreef (BWV 737). Inge: ‘Dat is heel goed te spelen voor ons orkest. En zo is er gelukkig meer. Heel mooi vind ik ook “Sleepers wake” en ook “Little Fugue ”, orgelwerken, die ook bewerkt zijn voor harmonieorkest. O ja, met die engelse titels uit de blazerswereld bedoel ik “Wachet auf ruft uns die Stimme”, BWV 645 en de Kleine Fuga in g-mineur, BWV 578’.

Over zo’n fuga kan de dirigente van Wilskracht heel veel vertellen: ‘Ik vind fuga’s vaak zo mooi vanwege de eenvoud van een thema dat zo kan openbloeien in het vervolg van het stuk. In de zogenaamde ‘kleine fuga’ wordt het thema lyrisch neergezet door de hobo, waarna steeds meer houtblazers gaan meedoen. Uiteindelijk volgt het hele orkest en wordt het gewerkt in de richting van het typerende slotakkoord. Deze fuga kozen we omdat het niet alleen leuk is om hem te spelen maar ook mooi om naar te luisteren.’

Inge verwacht ook dat één van de meest spetterende orgelwerken van Bach – Toccata en Fuga in d-mineur, BWV 565 – in een prachtig hedendaags arrangement voor blazersorkest te horen zal zijn:

Inge en Leonie hebben er zin in! En hoe het allemaal echt gaat klinken… daarvoor moet je op 12 oktober in de Joriskerk zijn!

‘Gek’ van Bach?!

Als een laatste vraag is het natuurlijk ook aardig om te horen hoe zulke bevlogen musici op het spoor van Bach zijn gekomen? Was het liefde op het eerste gehoor of zaten er meer bochten in de weg?

Bij Inge kwam Bach niet meteen binnen. Ze herinnert zich de colleges muziekgeschiedenis op het conservatorium in Enschede. Toen docent Reinier Maliepaard  – ‘hij was een geweldig docent’ – met de toccata’s van Bach aankwam kon studente Inge er kop noch staart aan ontdekken: ‘Ik vond het allemaal zó zwaar en ik dacht: wat is dít, wat moet ik hiermee. Ik begreep ook niet veel van die muziek, denk ik nu.’

Maar gaandeweg is de liefde toch gegroeid. Een aria als ‘Erbarme dich’ uit de Mattheus Passion, blijft ze een ontroerend mooi stuk vinden. En verder kan ze genieten van componisten als Brahms en Mahler. Op de vraag of ze nog een onverwachte muzikale liefde kan noemen valt meteen de naam Jacob Collier, een muzikant en componist uit de wereld van pop en jazz – zoals hier in Hideaway, uitgevoerd tijdens het Northsea-festival van 2017.

Een ontdekking

Leonie herinnert zich de eerste kennismaking met Bach als een heel grappige. Ze had al  een paar jaar klarinetles en zocht zelf ook wel eens naar nieuwe bladmuziek die ze zou kunnen spelen. En toen stuitte ze op een boekje, waarin allerlei klarinetbewerkingen van muziek van Bach stonden.

Ze nam het mee naar de muziekschool en verrassend genoeg kende haar leraar het boekje niet. Maar hij vond het heel leuk. En dat boekje ging vervolgens zo ongeveer de muziekschool rond. En minstens zo belangrijk: Leonie vond het heel leuke muziek om te spelen.

In latere tijden was er wel meer muziek van de componist uit Leipzig, die Leonie aansprak en ontroerde – waaronder ook een fragment uit de Mattheus Passion – Aus Liebe will mein Heiland sterben.

Maar nu eerst Wilskracht met Bach op 12 oktober!

Tekst: Freddy Gerkema

Een organist… dat is in ieder geval iemand, die zo ongeveer in zijn instrument moet kruipen om het te bespelen. En die zittend achter al die toetsen ongezien iets van zich laat horen, en daarin soms nog stevig uitpakt ook! Maar hoe dan ook moet het iemand zijn die niet uit de kerk is weg te slaan, want echte orgels vind je zo ongeveer alleen in kerken. En voor je het weet krijg je bij de organist als musicus een wat eenzaam gevoel…

Je hoeft Rien Donkersloot maar even te horen praten over zijn vak of je bent de gedachte kwijt dat een organist iemand is die in zijn eentje muziek zit te maken – ergens hoog tussen al die orgelpijpen. Er zit in het werk van organist veel meer ‘samen’ dan je op het eerste gehoor denkt. Bij de Amersfoortse organist hoor je juist die kant terug vanuit de volle breedte van zijn werk.

Interactie

Dat is zelfs al zo bij een orgelconcert, waarbij het alleen orgel is en verder niks. Rien Donkersloot vindt het fijn als er dan, zeker na afloop van zo’n concert, nog even wat te praten valt met wat mensen die er bij waren. En soms betrekt hij het publiek er bij voorbaat al bij, zoals bij het concert waarmee een seizoen orgelmuziek in de Joris wordt afgesloten – zoals dit jaar op 18 september. Dan kunnen mensen van tevoren met verzoeknummers komen. Rien: ‘Voor het publiek is dat leuk, maar voor mij ook. Alleen al om een indruk te krijgen van de orgelmuziek waar mensen graag naar luisteren. Maar soms zitten er ook composities bij die ik nog nooit gespeeld heb en die ik dan doe. Of iemand komt met een orgelwerk van meer dan twintig minuten. Een prachtig stuk maar te lang voor een concert, waar je juist wat kortere stukken wilt spelen om aan zoveel mogelijk wensen tegemoet te komen. Dan neem ik zo’n suggestie wel eens mee naar een nieuw seizoen en geef het daar een plekje. Het samenstellen van een concertprogramma vind ik sowieso één van de leukste dingen om te doen.’

Genieten kan hij ook van de samenwerking met andere musici – een concert met een solo zanger of een trompettist. Kijk je verder naar de agenda van Rien Donkersloot dan kom je ook concerten tegen met koren en andere instrumentalisten. Juist dat werken met amateurkoren vind hij heel boeiend: ‘Misschien vind ik het nog wel een grotere uitdaging dan wanneer je met professionals werkt, bij wie het musiceren bijna vanzelf gaat. Met een amateurkoor is het echt inspelen op wat er mogelijk en niet mogelijk is en juist dan krijg je soms de mooiste dingen.’

Weer heel anders is het lesgeven, maar ook dat vindt de Amersfoortse organist een boeiend onderdeel in zijn werk: ‘Als je lesgeeft dan moet je natuurlijk als eerste heel goed luisteren naar wat er gebeurt door zo’n leerling. Maar vervolgens moet je er bij je aanwijzingen heel alert op zijn, dat je allerlei dingen die je zelf bijna automatisch doet, echt gaat uitleggen. Daar leer ik zelf ook heel veel van. En het gebeurt natuurlijk ook dat leerlingen zelf met verrassende muziek komen, of hun ideeën hebben over de uitvoering van de muziek. Ook daar pik ik altijd wel wat van op’.

Buitenwerk

Een verrassende kant aan het musiceren van Rien Donkersloot is dat hij niet alleen binnen, maar ook buiten de kerkdeuren te horen is – binnen als organist, maar buiten als beiaardier. En voor dat laatste studeerde hij drie jaar in Amersfoort – bij de beiaardschool aan het Grote Spui. Na zijn studie orgel aan het conservatorium in Rotterdam deed Donkersloot zijn tweede master dus in de Keistad. En dat zou niet het laatste zijn in Amersfoort!

Hoe komt een organist op het idee om carillon te gaan spelen, is dan een nieuwsgierige vraag. Rien Donkersloot: ‘Een eerste kennismaking was er al toen ik nog op de basisschool zat, als jochie van een jaar of twaalf. We gingen een keer met de klas naar de Laurenskerk in Rotterdam en daar liet de beiaardier (Addie de Jong) ons het carillon zien. Op een gegeven moment vroeg hij wie er orgel of piano kon spelen. Nou, ik wilde wel. Dus dat was het begin. En zo ben ik dus uiteindelijk ook een beetje straatmuzikant geworden. Iets wat ik trouwens heel leuk vind. Ook om heel andere muziek te spelen, dan die ik in de kerk speel, zoals André Hazes, Abba of iets van Procol Harum. Of jazz, waarbij je heerlijk kunt improviseren. En dat in Haarlem, Goes en nog wat plaatsen.’

Van huis uit

Al dat musiceren begon trouwens ruim voordat de basisschool in beeld kwam. Zijn vader speelde al orgel in de kerk van Barendrecht waar het gezin Donkersloot deel van uitmaakte. En dus werd er ook thuis gespeeld en dat inspireerde zo, dat peuter Rien vanuit de kinderstoel zijn eerste pogingen deed om geluid uit het huisorgel te krijgen. Rien: ‘Een leven zonder orgel is er in mijn herinnering ook niet geweest. En het leuke is dat ik eigenlijk al improviserend begonnen ben met orgelspelen. Want ik leerde pas spelen vanaf de noten toen ik een jaar of zes, zeven was en met orgelles begon. Dat was voor mijn gevoel wel een paar stappen terug – al die nootjes en dan zo precies – een beetje afkicken. Maar het plezier in het spelen is nooit weg geweest, ook niet in de puberjaren. Wat misschien hielp is dat ik als tiener ook al de gemeentezang begeleidde in een kleine kerk in Charlois (een wijk in Rotterdam). Dan werd ik ’s zondags voor de dienst opgehaald met een Suzukibusje, speelde orgel en kreeg voor een dienst maar liefst een tientje en dat vond ik heel wat. Hoe dan ook, na de middelbare school koos ik voor het conservatorium, ook al heb ik er nog wel een tijdje gedacht om iets als economie te gaan studeren. Maar spijt van mijn keus heb ik geen moment gehad!’

En nog eens Amersfoort

Na zijn studie orgel en daarna de beiaardschool kwam er in 2012 de mogelijkheid om vaste organist te worden in de St Joriskerk. Die kans liet Donkersloot niet liggen en dat betekende dat hij vanaf die tijd de gemeentezang in de zondagse kerkdiensten in de Joriskerk begeleidt, een taak die hij ook vervult in de Laurentiuskerk in Mijnsheerenland.

Inmiddels is dat meer dan tien jaar geleden, maar Rien Donkersloot is nog steeds enthousiast over deze kant aan zijn werk: ‘Nee, ik zou dit niet willen missen, want het is bijzonder om als musicus mee te kunnen werken aan een kerkdienst. Dat begint soms al eerder in de week, als ik in overleg met de predikant meedenk over wat er gezongen zal gaan worden. Maar het meeste gebeurt natuurlijk in de dienst. Mijn begeleiding doe ik altijd improviserend en dat is een heel open en vrij proces. Juist bij het improviseren krijg je als organist het gevoel dat je je als het ware voegt naar het instrument. Daarbij helpt het natuurlijk enorm dat ik met de orgels in de Joriskerk (in totaal zijn er in de Joriskerk vier) heel vertrouwd ben. Ik voel me echt één met het orgel. Maar verder beweeg je als organist mee in de gang van zo’n dienst, waarbij je al musicerend probeert in te spelen op wat er gezegd en gezongen wordt. Soms is dat iets wat de predikant zegt, maar ik probeer ook altijd de inhoud van de liederen te laten horen in de muziek. Als de tekst van een lied schuurt vanwege de misère of gevoelens van eenzaamheid of verlangen, dan moet je dat schrijnende terug kunnen horen in de muziek. Anders worden het allemaal van die niets-aan-de-hand liedjes. Dat moet je niet hebben. En dat al helemaal niet in bijzondere diensten door de week vanwege een uitvaart of een trouwerij. Ik vind het heel mooi om in te spelen op dat wat er gebeurt in een dienst en ik heb het gevoel dat ik daarin mijn vakmanschap en creativiteit ook echt kwijt kan. Ook de diensten zijn voor mij dus een heel interactief gebeuren met heel veel ‘samen’. En ook dat laat ik graag doorlopen tot na de dienst bij de koffie. Dat levert vaak hele mooie en waardevolle momenten op.’

Een extra dimensie voor Rien Donkersloot is dat hij het geloof, waarmee hij opgroeide, deelt met de gemeente. Dat voegt voor hem veel toe in zijn begeleidend werk. En misschien is het ook wel eens een beetje andersom – dat de muziek met al zijn oneindige rijkdom hem hielp om zijn geloof vast te houden.

Alles anders

Dat er maar weinig hoeft te gebeuren of heel veel ‘samen’ verdampt uit je leven, bleek wel in de Corona-tijd. Ook Rien Donkersloot ervoer zelf hoeveel er wegviel in maart 2020 en daarna: ‘Maar weinig bleef hetzelfde, al viel mijn werk als kerkorganist niet weg. Maar vervreemdend was het wel om ’s zondags de liederen te spelen, zonder een gemeente die meezingt. Natuurlijk ook wel weer mooi dat dat bleef, maar op zulke momenten merk je hoe belangrijk het is dat je samen gemeente bent en samen musiceert. De concertkant aan mijn werk viel wel grotendeels weg. Al vind ik het, als ik terugdenk aan de Corona-tijd, ook mooi om te zien dat de leegte prikkelt tot nieuwe dingen. Zo hebben de Groninger organist Sietze de Vries en ik op verschillende locaties samen orgelconcerten zonder publiek gegeven, die we opnamen en op Youtube zetten. Soms ook met toelichting, zoals in Zeerijp en in Moerkapelle. Daar kregen we ook heel veel reactie op! En weer heel wat anders. Recent heb ik een arrangement voor orgel gemaakt van een vioolconcert van Bach. Ook dat vond ik bijzonder om te doen, omdat ik daarin iets nieuws voor orgel maakt, dat er tot dan toe niet was’.

En dan de Bachdag

Rien Donkersloot is dit jaar, net als in voorgaande jaren, betrokken bij de tweejaarlijkse Bachdag. Hij is te horen op het grote Naber-orgel van de Joriskerk, maar ook op het kleine orgel dat in het koor van de kerk te vinden is. ‘Het aardige is dat je bij het samenstellen van de programma’s dat verschil tussen de beide orgels kunt uitbuiten. Sommige stukken zijn beter te spelen op het grote orgel en andere juist weer op het orgel in het koor. En verder is er nog een concert, waarbij ik het Amersfoortse ensemble Voxtet en Capella Laurentius uit Mijnsheerenland begeleid in een aantal dubbelkorige werken (stukken voor twee koren) van Bach. Dat gaat vast ook heel mooi worden’.

De Amerfoortse organist ziet uit naar de Bachdag. Maar eenkennig is hij allerminst: ‘Er is zoveel meer dan Bach alleen: Sweelinck , Fauré, Debussy, Reger, Messiaan en nog veel meer. Je hebt zoveel goede muziek. Dus het is een Bachdag, maar je zou ook zo een dag rond Sweelinck kunnen doen… of nog weer een ander.’ Maar Bach blijft bijzonder – boven alle twijfel verheven. En als Bach dan zo bijzonder is, is er dan ook iets als de meest bijzondere compositie van Bach? Organist Donkersloot vindt dat natuurlijk een onmogelijke vraag, maar als het gaat om zijn geliefde orgel dan komt er na wat trekken en duwen toch uit dat Bach’s Passacaglia hele hoge ogen gooit. Rien: ‘Daar zit alles in en ik vind dat steeds weer een ongelofelijk werk. Alles klopt, maar het is tegelijk ook zoveel meer. Dat is wel typisch voor Bach.’.

Tekst: Freddy Gerkema